حیدر حب الله

ترجمه: محمد رضا ملائى

 سؤال[1]:  آیا روش استقرائی به کاررفته در مباحث اصولی و فقهی شهید صدر دقیقا همان چیزی است که در نتیجه پژوهش­هایشان پیرامون نظریه شناخت در کتاب بنیادهای منطقی استقرا به آن دست­یافته­اند؟ چارچوب و ویژگی­های کاربست این روش در مباحث فقهی و اصولی چیست؟ آیا چهره­های بارز میان شاگران شهید صدر نیز در مباحث فقهی و اصولی خود علاوه بر به­کاربردن این نظریه شناختی، هم­راستای با فقه معاصر در پیشرفت­ آن هم تلاش­ کرده­اند؟

پاسخ: شما می­توانید برای آگاهی بیشتر­ از این نظریه و پیامدهای آن در علم اصول فقه، فقه، رجال و ... به برخی از مقالات اینجانب در این زمینه مراجعه کنید، ضمن اینکه این مقالات هم در وب­سایت من در اختیار مخاطبان قرار گرفته است و هم به عنوان محتوایی از دو کتاب علم الکلام المعاصر و دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر منتشر شده­اند. پس برای یافتن آن­ها این دو عنوان را جستجو بفرمایید:

1-   معالم الابداع الاصول عند الشهید صدر

2-   علم الکلام المعاصر، قرائة فی التجربة الکلامیة للشهید الصدر

اما در رابطه با نکته پایانی پرسشتان می­توانم بگویم که به نظر من سرعت به­کارگیری نظریه شهید سید محمدباقر صدر درون علوم اسلامی مانند فقه، اصول، رجال، حدیث و... شدیدا کاهش یافته است. اگرچه پیروان مکتب شهید صدر و شاگردان ایشان برخی از مباحث اصولی را – همچون تواتر و اجماع- هماهنگ با نظریه احتمال ایشان پیش­می­برند، ولی کنارگذاشتن این نظریه در مسائل گوناگون این علوم از جانب ایشان باعث شده که نتوانیم به نحوی گسترده بکارگیری این نظریه را درون این علوم مشاهده کنیم.

این­گونه تعامل با نظریه شهید صدر می­تواند دلایل گوناگونی داشته باشد و هر کسی شرایط و توجیهات خود را داشته باشد. به هرحال امیدواریم تا آیندگان این نظریه را گسترده­تر به­کارگیرند و هموار در پیشرفت آن تلاش کنند.

[1] حیدر حب الله، إضاءات فی الفکر والدین والاجتماع 4: سوال: 548.