حیدر حب الله

ترجمه: سعید نورا

سوال[1]: حديث « دنيا زندان مؤمن است» چقدر صحت دارد؟ اگر درست است پس چگونه دنیا زندان است در حالی که صدها لذت حلال در آن وجود دارد که قطعا زندان یا شبیه زندان نیست؟ آیا این تصور صحیح است یا ممکن است این حدیث را صوفیان جعل کرده باشند؟

پاسخ: این حدیث دارای چندین سند است که در بین شیعه و سنی هر دو وجود دارد و در منابع بزرگ حدیثی مانند کافی شیخ کلینی، فقیه صدوق و صحیح مسلم آمده است. من محتوای آن را مغایر با مبانی اسلام یا فرهنگ قرآنی نمی دانم. مقصود از این حدیث این است که اگر دنیا و آخرت را با هم مقایسه کنیم، این دنیا را بهشتی برای کافر می یابیم در مقابل آخرتی که برای او آتش و عذاب و زندان است، در حالی که مؤمن در دنیا در زندان است و آخرت مایه آسایش و افق وسیع اوست که در آن در سعادت و نعمت اوج می گیرد.

شاید به همین دلیل است که در حدیثی از امام حسین بن علی علیه السلام آمده است که می فرماید: «.. صبراً بنيّ الكرام، فما الموت إلا قنطرة تعبر بكم عن البؤس والضراء إلى الجنان الواسعة والنعيم الدائمة، فأيّكم يكره أن ينتقل من سجن إلى قصر، وما هو لأعدائكم إلا كمن ينتقل من قصر إلى سجن وعذاب. إنّ أبي حدّثني عن رسول الله صلى الله عليه وآله: أنّ الدنيا سجن المؤمن وجنّة الكافر والموت جسر هؤلاء إلى جنّاتهم، وجسر هؤلاء إلى جحيمهم..» (الصدوق، معاني الأخبار: 289).

اگر در این دنیا لذّت هایی است که برای مؤمن حلال است، این بدان معنا نیست که او از لذت های دیگر در آن محروم نیست، نیروی شریعت انسان را از خیلی چیزها محروم می کند، و زندان یک مفهوم نسبی است کسی که در زندان است هم می خورد و می آشامد و با دوستانش صحبت می کند و دورهمی دارند.

تشابه حديث با تفكر صوفيانه به نحوی که این احتمال را در ذهن تقویت کند که این حدیث از مجعولات صوفیان باشد از طریق اصل مذمت دنیا یا تفضیل و برتری آخرت بر دنیا نیست بلکه از طریق دعوت به ترک دنیاست. دعوت به ترک خوردن و آشامیدن و ازدواج و معاشرت با مردم و همزیستی با آنها و ترک مسئولیت اجتماعی چیزی است که اطلاق آن با فرهنگ قرآنی در تناقض است نه اصل ترجیح آخرت بر دنیا یا تحقیر دنیا و زهد نسبت به آن.

_______________________

[1] حیدر حب الله، إضاءات فی الفکر والدین والاجتماع 1: سوال 288.